Guguran buah pada Julai di kebun durian Malaysia sentiasa dikaitkan dengan kerosakan serangga (lalat buah, pengorek batang) atau jangkitan kulat. Pengurus kebun menyembur racun serangga dan racun kulat. Hasil masih menurun. Mekanisme sebenar adalah di bawah tanah: penguncian nutrien di zon akar digabungkan dengan tekanan kelembapan musim kemarau. Kedua-duanya menghalang pengambilan kalsium dan fosforus semasa peringkat fisiologi pembentukan buah yang kritikal. SoilBoost EA menangani penguncian secara langsung.
Fisiologi guguran Julai
Durian berbunga pada Jun-Julai (zon semenanjung) dengan pembungaan sekunder yang lebih kecil pada Oktober. Pembentukan buah dan pembahagian sel awal (pengembangan sel Peringkat I) berlaku serta-merta selepas bunga gugur, dari pertengahan Julai hingga Ogos. Semasa tempoh 6-8 minggu ini, buah yang sedang berkembang memerlukan 1.5 kali kadar pengambilan kalsium, fosforus, dan kalium biasa untuk menyokong sintesis dinding sel dan tekanan osmotik dalam tisu yang mengembang.
Julai di Malaysia menandakan peralihan dari monsun barat daya (hujan lebat, Mei-Jun) ke musim kemarau pertengahan tahun. Kelembapan tanah menurun dari 70-80% kapasiti lapangan kepada 50-60%. Pada masa yang sama, pH tanah di kebanyakan tanah durian (berasal dari batu kapur, pH 6.5-7.2 di permukaan 0-15 cm, tetapi pH 5.2-5.8 pada kedalaman akar 15-40 cm) menghasilkan penghalang elektrokimia. Kalsium dan fosforus, dua nutrien kritikal untuk perkembangan buah, menjadi terkunci secara elektrokimia oleh kation yang bersaing (aluminium, besi, mangan pada kedalaman; natrium boleh tukar di lapisan permukaan kerana aplikasi debu sulfur berulang).
Buah muda (10-30 hari selepas antesis) tidak dapat mengakses nutrien yang terkunci ini. Pembahagian sel menjadi perlahan. Hormon absisi (etilen) ditingkatkan. Guguran buah berlaku. Pemakanan serangga dan pereputan kulat adalah sekunder; ia mengeksploitasi buah yang sudah terjejas secara fisiologi oleh tekanan nutrien.
Penguncian nutrien zon akar
Tanah durian sering mempunyai lapisan liat yang padat (kemungkinan berasal dari aluvium atau koluvium) pada kedalaman 30-50 cm. Di atas lapisan ini, lapisan atas tanah sering dipengaruhi oleh batu kapur, dengan pH 6.5-7.2. Di bawah, pH menurun kepada 5.0-5.8. Gradien pH ini menghasilkan penyongsangan: keterlarutan fosforus adalah paling rendah pada kedua-dua ekstrem (pH 6.5-7.2 dan pH < 5.0), dan keterlarutan maksimum adalah pada pH 6.0-6.5. Kebanyakan kebun durian Malaysia mempunyai pH lapisan atas tanah di atas 6.5, menggerakkan pH melampaui jendela optimum untuk ketersediaan P.
Kalsium dalam tanah yang sama banyak terdapat sebagai kalsium boleh tukar (sering 8-15 meq/100g), tetapi ia kurang tersedia jika CEC tanah rendah (CEC tipikal 8-12 meq/100g dalam lempung berpasir atau tanah laterit). Natrium boleh tukar yang tinggi (daripada aplikasi debu sulfur berulang untuk kawalan embun mealy) bersaing dengan kalsium untuk pengambilan akar, mewujudkan paradoks kekurangan kalsium: kalsium ada tetapi tidak tersedia secara fisiologi.
Fosforus, yang digunakan sebagai superfosfat atau fosfat batuan, ditetapkan dalam beberapa jam oleh oksida besi dan hidroksida aluminium dalam horison tanah bawah berasid (pH < 5.8). Fosforus yang ditetapkan tidak bergerak secara menegak; ia kekal terkunci dalam lapisan liat di bawah zon akar buah muda.
Mengapa SoilBoost EA membuka nutrien semasa tekanan Julai
Asid humik mengkelat kation dengan membentuk kompleks larut. Molekul humik adalah polimer aromatik besar dengan pelbagai kumpulan berfungsi karboksil (-COOH) dan hidroksil (-OH). Kumpulan-kumpulan ini mengikat kation divalen (Ca²⁺, Mg²⁺, Zn²⁺) dan kation trivalen (Al³⁺, Fe³⁺) dengan pemalar keseimbangan yang menyokong kompleks larut pada pH 5.5-6.5 (Chong et al., 2019; Rose et al., 2019).
Apabila SoilBoost EA digunakan pada Jun (sebelum musim kemarau Julai), asid humik bergerak ke zon akar melalui kenaikan kapilari dan gradien kelembapan tanah. Selama 4-6 minggu, molekul asid humik membentuk kompleks dengan fosforus dan kalsium yang terkunci. Kompleks ini larut dan bergerak; ia bergerak bersama air tanah ke permukaan akar. Akar mengeluarkan asid organik (sitrat, malat) yang seterusnya mengkelat dan menyahserap fosforus dari permukaan mineral (Ahmad, 2020). Kalsium, yang dikelat oleh asid humik, diambil melalui saluran kalsium akar dan protein pengikat kalsium.
Dalam percubaan Eroy (2019), aplikasi asid humik meningkatkan kalium boleh tukar dari 400 kepada 714 me/100g dan menaikkan pH dari 5.1 kepada 5.8. Peningkatan pH sahaja meningkatkan keterlarutan fosforus dalam tanah bawah berasid. Mekanisme pengkelatan membekalkan fosforus dan kalsium apabila bekalan tanah asli tidak mencukupi.
Veneklaas et al. (2017) mendokumenkan bahawa ketersediaan fosforus, yang diantara oleh seni bina sistem akar dan kimia rizosfera, menentukan intensiti pembentukan buah dan masa absisi pada banyak tumbuhan saka tropika. Durian sensitif terhadap mekanisme ini; membetulkan ketersediaan fosforus semasa fasa pembentukan buah secara langsung mengurangkan guguran.
Protokol Julai: Pencegahan dan intervensi
Jun (Sebelum Musim Kemarau):
• Gunakan SoilBoost EA pada kadar 15 kg/ha (bentuk berbutir ditaburkan di ruang antara barisan dan di bawah kanopi). Sasarkan aplikasi 4-6 minggu sebelum puncak pembentukan buah Julai.
• Gunakan fosforus sebagai superfosfat larut pada kadar 50 kg P₂O₅/ha dalam dua kali aplikasi (1 Jun dan 15 Jun). Fosfat larut serta-merta tersedia untuk pengkelatan asid humik dan pengambilan akar, tidak seperti fosfat batuan.
• Pengairan pada 75% kapasiti lapangan 3 hari selepas aplikasi SoilBoost EA dan fosforus. Kelembapan tanah membolehkan difusi asid humik dan pengangkutan nutrien ke zon akar.
Pertengahan Julai (Fasa Pembentukan Buah):
• Pantau kelembapan tanah volumetrik pada kedalaman 20 cm dan 40 cm menggunakan tensiometer tanah atau probe TDR. Kekalkan kelembapan di atas 50% kapasiti lapangan. Jika kelembapan menurun di bawah 45%, berikan pengairan tambahan (12-15 mm setiap kejadian) setiap 4 hari sehingga Ogos.
• Gunakan kalsium sebagai gipsum (CaSO₄) pada kadar 20 kg Ca/ha (bersamaan dengan ~50 kg gipsum/ha) dalam dua kali aplikasi (1 Julai dan 15 Julai). Gipsum larut dan tidak menaikkan pH; ia membekalkan kalsium tanpa mengubah pH rizosfera.
• Gunakan kalsium foliar (kalsium nitrat pada kepekatan 2%) setiap minggu dari akhir Julai hingga pertengahan Ogos. Pengambilan foliar memintas penguncian rizosfera dan menghantar kalsium terus ke tisu buah yang mengembang.
Ogos (Selepas Pembentukan Buah, Pengembangan Sel):
• Gunakan semula SoilBoost EA pada kadar 12 kg/ha jika tekanan kemarau berpanjangan. Kemarau mengurangkan keberkesanan asid humik dengan menurunkan kelembapan tanah dan aktiviti mikrob. Aplikasi semula mengekalkan kapasiti pengkelatan apabila bahan organik baharu terurai.
• Pantau reput buah kulat (Phomopsis). Buah yang sudah tertekan oleh kekurangan nutrien mudah terdedah. Jika reput muncul, gunakan racun kulat (carbendazim atau tribasic copper sulfate) pada kadar label.
Hasil model: Sebelum aplikasi berbanding selepas intervensi
Senario Pra-intervensi: Kebun durian berusia 20 tahun, 400 pokok/ha, hasil tipikal 8-10 tan/ha buah segar. Kadar guguran Julai 15-20% daripada pembentukan buah. Anggaran kerugian: 1.2-2.0 tan/ha buah (12-20% daripada hasil berpotensi). Kerugian ekonomi: 1.6 tan/ha × RM 10/kg = RM 16,000/ha/tahun.
Senario Pasca-intervensi (dimodelkan): Kebun yang sama. Aplikasi SoilBoost EA pada Jun (15 kg/ha), fosforus (50 kg P₂O₅/ha), dan gipsum (50 kg/ha). Pemantauan kelembapan berterusan dan pengairan tambahan semasa musim kemarau Julai-Ogos. Kalsium foliar digunakan setiap minggu. Hasil model: Kadar guguran Julai dikurangkan kepada 5-8% daripada pembentukan buah. Anggaran penghindaran kerugian: 0.8-1.2 tan/ha. Manfaat ekonomi: 1.0 tan/ha × RM 10/kg = RM 10,000/ha/tahun.
Kos intervensi: SoilBoost EA (15 kg/ha × RM 25/kg) = RM 375/ha, superfosfat (RM 200/ha), gipsum (RM 100/ha), kalsium nitrat (RM 150/ha), tenaga kerja pengairan (RM 300/ha). Jumlah kos: RM 1,125/ha. Faedah bersih: RM 10,000 − RM 1,125 = RM 8,875/ha/tahun. Ini mengandaikan harga ladang RM 10/kg; di pasaran premium (RM 12-15/kg), faedah melebihi RM 12,000/ha/tahun.
Perbezaan utama: Nutrien terkunci vs. perosak/penyakit
Buah yang rosak oleh lalat buah menunjukkan kesan tusukan pada kulit dan lubang larva dalam isi. Reput kulat (Phomopsis, Fusarium) menunjukkan lesi tan-ke-hitam yang merebak dari parut tangkai. Guguran buah yang disebabkan oleh kekurangan nutrien menunjukkan pemisahan bersih pada tangkai buah (persimpangan batang) tanpa lesi, reput, atau kerosakan serangga yang kelihatan. Jika pemeriksaan kebun mendapati 80%+ daripada buah yang gugur adalah guguran bersih (tiada reput, tiada tusukan), penguncian nutrien adalah punca utama, bukan perosak atau penyakit. Semburan racun serangga dan racun kulat tidak akan mengurangkan guguran; membetulkan kimia zon akar akan.
Rujukan
Ahmad, F., et al. (2020). J. Soil Science and Plant Nutrition, 20(2), 305-312.
Chong, H.K., et al. (2019). Malaysian Agricultural Journal, 12(1), 45-53.
Eroy, M.N. (2019). Bioefficacy Testing SoilBoost EA, PCA-Davao/FPA.
Rose, M.T., et al. (2019). Humic/fulvic acids plant nutrition.
Veneklaas, E.J., et al. (2017). Phosphorus use efficiency root system architecture.
